Typy złożone w Pythonie – listy, krotki, słowniki i zbiory

W poprzednich rozdziałach poznałeś proste typy danych — liczby, teksty i wartości logiczne. To wystarczy, aby pisać pierwsze programy, ale szybko zauważysz, że realne problemy wymagają pracy z wieloma danymi naraz. Nie wystarczy jedna liczba czy jeden napis — potrzebujesz struktur, które potrafią przechowywać całe kolekcje wartości i pozwalają je przetwarzać w sposób elastyczny i logiczny.

Właśnie do tego służą typy złożone: listy, krotki, słowniki i zbiory. Każdy z nich ma swoje zastosowanie i charakter. Zrozumienie różnic między nimi to kluczowy krok w nauce Pythona.

Listy – elastyczne kolekcje danych

Lista to uporządkowany zbiór elementów, które mogą mieć różne typy. Możesz w niej przechowywać liczby, teksty, a nawet inne listy. Listy tworzy się za pomocą nawiasów kwadratowych [].

Python
1
2
owoce = ["jabłko", "banan", "wiśnia"]
print(owoce)

Dostęp do elementów

Indeksy zaczynają się od zera:

Python
1
2
print(owoce[0])# jabłko
print(owoce[2])# wiśnia

Możesz też pobrać element od końca:

Python
1
print(owoce[-1])# wiśnia

Modyfikacja listy

Listy są mutowalne, co oznacza, że można je zmieniać:

Python
1
2
owoce[1] = "gruszka"
print(owoce)

Dodawanie i usuwanie elementów

Python
1
2
3
4
owoce.append("śliwka")# dodanie na końcu
owoce.insert(1, "malina") # wstawienie na konkretną pozycję
owoce.remove("jabłko")# usunięcie po wartości
del owoce[0]# usunięcie po indeksie

Długość listy

Python
1
print(len(owoce))

Kopiowanie list

Błąd początkujących to przypisanie jednej listy do drugiej — wtedy obie wskazują na ten sam obiekt:

Python
1
2
3
4
a = [1, 2, 3]
b = a
b.append(4)
print(a)# [1, 2, 3, 4] — obie zmienne odnoszą się do tej samej listy

Aby skopiować listę, użyj copy() lub [:]:

Python
1
2
3
4
b = a.copy()
b.append(5)
print(a)# [1, 2, 3, 4]
print(b)# [1, 2, 3, 4, 5]

Krotki (tuples) – dane niezmienne

Krotka (tuple) wygląda jak lista, ale jest niemutowalna — nie można zmienić jej elementów po utworzeniu. Tworzy się ją za pomocą nawiasów okrągłych ().

Python
1
2
wspolrzedne = (10, 20)
print(wspolrzedne[0])# 10

Próba zmiany:

Python
1
wspolrzedne[0] = 30# błąd!

Dlaczego krotki istnieją?

są szybsze od list,
można je używać jako klucze w słownikach,
dobrze opisują dane, które nie powinny się zmieniać (np. współrzędne punktu, daty, rozmiary).

Krotka jednoelementowa

Aby Python rozpoznał jednoelementową krotkę, musi mieć przecinek:

Python
1
2
x = (5,)
print(type(x))# <class 'tuple'>

Bez przecinka x = (5) to po prostu liczba w nawiasie.

Słowniki – dane opisane kluczami

Słownik (ang. dictionary) przechowuje dane w parach klucz → wartość. Tworzy się go za pomocą klamerek {}.

Python
1
2
osoba = {"imie": "Kacper", "wiek": 30, "miasto": "Warszawa"}
print(osoba["imie"])

Dodawanie i zmiana wartości

Python
1
2
3
osoba["zawod"] = "programista"
osoba["wiek"] = 31
print(osoba)

Usuwanie elementów

Python
1
2
del osoba["miasto"]
print(osoba)

Iteracja po słowniku

Python
1
2
for klucz, wartosc in osoba.items():
print(klucz, "→", wartosc)

Sprawdzanie klucza

Python
1
2
if "imie" in osoba:
print("Znam imię!")

Słowniki są niezwykle przydatne, gdy dane mają strukturę opisową, np. dane użytkownika, konfigurację, wyniki API.

Zbiory – unikalne elementy

Zbiór (ang. set) to kolekcja nieuporządkowanych i niepowtarzalnych elementów. Tworzy się go za pomocą {} lub funkcji set().

Python
1
2
kolory = {"czerwony", "zielony", "niebieski"}
print(kolory)

Automatyczne usuwanie duplikatów

Python
1
2
kolory = {"zielony", "zielony", "niebieski"}
print(kolory)# {'zielony', 'niebieski'}

Operacje na zbiorach

Zbiory pozwalają wykonywać operacje matematyczne:

Python
1
2
3
4
5
6
7
A = {1, 2, 3, 4}
B = {3, 4, 5, 6}

print(A | B)# suma
print(A & B)# część wspólna
print(A - B)# różnica
print(A ^ B)# różnica symetryczna

Zastosowania zbiorów

usuwanie duplikatów z list,
porównywanie zbiorów danych,
szybkie sprawdzanie przynależności (in działa bardzo wydajnie).

Kiedy używać którego typu?

Typ	Zmienność	Kolejność	Klucze	Unikalność	Przykładowe użycie
list	Tak	Tak	Nie	Nie	Kolekcja danych w określonej kolejności
tuple	Nie	Tak	Nie	Nie	Stałe dane (np. współrzędne)
dict	Tak	Tak (od Pythona 3.7)	Tak	Tak	Dane opisowe, konfiguracje
set	Tak	Nie	Nie	Tak	Zbiory unikalnych wartości

Praktyczny przykład

Załóżmy, że masz dane o studentach w postaci słownika, gdzie każdy klucz to imię, a wartość to lista ocen. Chcesz policzyć średnią dla każdego z nich.

Python
1
2
3
4
5
6
7
8
9
studenci = {
    "Kasia": [5, 4, 5, 3],
    "Tomek": [4, 4, 4],
    "Ania": [5, 5, 5, 5]
}

for imie, oceny in studenci.items():
    srednia = sum(oceny) / len(oceny)
    print(imie, "→", round(srednia, 2))

Dzięki połączeniu słowników i list możesz reprezentować złożone dane w sposób logiczny, czytelny i elastyczny.

Podsumowanie

Typy złożone w Pythonie to narzędzia, które pozwalają grupować, organizować i przetwarzać dane w złożony sposób. W praktyce programista korzysta z nich non stop — od prostych list po zagnieżdżone struktury danych, które opisują całe systemy.

Poznałeś listy — elastyczne, dynamiczne, do ogólnego użytku.
Zrozumiałeś krotki — szybkie i bezpieczne, gdy dane nie mają się zmieniać.
Opanowałeś słowniki — idealne do opisu i mapowania danych.
Nauczyłeś się zbiorów — do pracy z unikalnymi wartościami i operacjami matematycznymi.

Zrozumienie tych struktur to klucz do pisania programów, które nie tylko działają, ale są czyste, logiczne i skalowalne. Wiedza o różnicach między typami i ich zastosowaniach pozwala wybrać odpowiednią strukturę dla każdego problemu.

Następny krok: wyrażenia listowe (list comprehensions), słownikowe i zbiórów, które ułatwiają tworzenie i przekształcanie kolekcji w elegancki sposób.

Rozwiązania

Wsparcie zespołu

Nauka

Wiedza