Podstawy Pythona - Pętle i warunki

W tym artykule dowiesz się, jak tworzyć logiczne decyzje w kodzie i powtarzalne działania. Poznasz instrukcje warunkowe (if, elif, else), które pozwalają reagować na różne sytuacje w zależności od danych. Zrozumiesz także, jak działają pętle (for, while), dzięki którym program może wykonywać określony fragment kodu wielokrotnie. Nauczysz się kontrolować ich przebieg za pomocą słów kluczowych takich jak break i continue, a także dowiesz się, jak unikać najczęstszych błędów logicznych, które pojawiają się u początkujących programistów.

Instrukcje warunkowe – podejmowanie decyzji

Program to nie tylko ciąg działań. Czasem potrzebuje podjąć decyzję: „co zrobić, jeśli...”. Do tego służą instrukcje warunkowe. Najprostsza z nich to if.

Python
Kopiuj
1
2
3
4
temperatura = 30

if temperatura > 25:
    print("Jest gorąco!")

Python czyta to dosłownie: „Jeśli temperatura jest większa niż 25, wykonaj to, co jest w środku”. Jeśli warunek nie zostanie spełniony – kod zostaje pominięty.

Blok else

Możesz też określić, co ma się stać, gdy warunek nie jest prawdziwy:

Python
Kopiuj
1
2
3
4
5
6
temperatura = 15

if temperatura > 25:
    print("Jest gorąco!")
else:
    print("Raczej chłodno.")

elif – kolejne warunki

Jeśli masz więcej niż dwie możliwości, używasz elif (skrót od else if):

Python
Kopiuj
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
temperatura = 0

if temperatura > 25:
    print("Gorąco")
elif temperatura > 10:
    print("Ciepło")
elif temperatura > 0:
    print("Chłodno")
else:
    print("Mróz!")

Python sprawdza warunki po kolei — zatrzymuje się na pierwszym, który jest prawdziwy.

Operatory porównania i logiczne

Warunki działają w oparciu o porównania i logikę. Oto najważniejsze operatory porównania:

Operator	Znaczenie	Przykład	Wynik
==	równe	5 == 5	True
!=	różne	5 != 3	True
>	większe	10 > 7	True
<	mniejsze	3 < 2	False
>=	większe lub równe	8 >= 8	True
<=	mniejsze lub równe	4 <= 5	True

Często też łączymy warunki logicznie za pomocą and, or, not:

Python
Kopiuj
1
2
3
4
5
6
7
8
wiek = 20
czy_student = True

if wiek > 18 and czy_student:
print("Zniżka studencka przyznana.")

if not czy_student:
print("Brak zniżki.")

Pętla for – powtarzanie czynności

Pętla for pozwala wykonać ten sam fragment kodu dla każdego elementu sekwencji, np. listy:

Python
Kopiuj
1
2
3
4
owoce = ["jabłko", "banan", "wiśnia"]

for owoc in owoce:
    print("Lubię", owoc)

To bardzo częsty wzorzec w Pythonie — for iteruje po każdym elemencie, aż skończy listę.

Możesz też użyć funkcji range() do generowania liczb:

Python
Kopiuj
1
2
for i in range(5):
    print("Numer:", i)

Wynik: 0 1 2 3 4

range(5) oznacza „zakres od 0 do 4”, czyli 5 iteracji.

Pętla while – dopóki warunek jest prawdziwy

Pętla while działa, dopóki warunek pozostaje spełniony. To nie jest pętla po liście, lecz po logice.

Python
Kopiuj
1
2
3
4
5
licznik = 0

while licznik < 5:
    print("Licznik:", licznik)
    licznik += 1

Gdy licznik osiągnie 5, warunek licznik < 5 przestaje być prawdziwy, więc pętla się kończy.

Przerywanie i pomijanie pętli

break – przerwij pętlę natychmiast

Python
Kopiuj
1
2
3
4
for liczba in range(10):
    if liczba == 5:
        break
    print("Aktualna liczba:", liczba)

Kiedy liczba osiągnie 5, pętla przestaje działać.

continue – pomiń aktualny krok

Python
Kopiuj
1
2
3
4
for liczba in range(5):
    if liczba == 2:
        continue
    print("Liczba:", liczba)

Tutaj continue sprawia, że pętla nie wykona print() dla liczba == 2, ale działa dalej dla kolejnych wartości.

Zagnieżdżone warunki i pętle

Python pozwala umieszczać warunki w środku pętli (i odwrotnie). To potężne narzędzie, które umożliwia tworzenie złożonej logiki programu.

Python
Kopiuj
1
2
3
4
5
for liczba in range(1, 6):
    if liczba % 2 == 0:
        print(liczba, "jest parzysta")
    else:
        print(liczba, "jest nieparzysta")

Każda iteracja pętli sprawdza inny warunek — tak właśnie działają programy, które „reagują” na dane.

Typowe błędy początkujących

1. Brak wcięć W Pythonie wcięcia nie są opcjonalne. Określają, które linie należą do danego bloku kodu. Błąd w wcięciach = błąd logiczny lub składniowy.

2. Nieskończone pętle while Jeśli warunek nigdy nie stanie się fałszywy, pętla działa bez końca. Zawsze upewnij się, że zmienna w warunku jest aktualizowana.

3. Porównywanie = zamiast == Jedno = przypisuje wartość, a podwójne == porównuje. Przykład błędu: if x = 5: — błąd składniowy. Poprawnie: if x == 5:.

4. Zła logika and / or Pamiętaj, że and wymaga, by oba warunki były prawdziwe, a or tylko jednego. not odwraca wartość logiczną.

Jak myśli Python w kontekście pętli i warunków

Python nie „rozumie” sensu Twojego kodu — działa jak automat, który sprawdza warunki i wykonuje polecenia w pętli. Nie rozważa, czy to ma sens, tylko czy warunek jest prawdziwy.

Programowanie warunkowe to uczenie komputera reagowania na sytuacje. Pętla to sposób, by komputer powtarzał czynności, aż osiągnie określony stan.

To właśnie dzięki nim program zaczyna zachowywać się inteligentnie – działa różnie w zależności od danych wejściowych.

Ćwiczenia

1. Parzyste i nieparzyste

Napisz program, który wyświetli wszystkie liczby od 1 do 20 i doda informację, czy są parzyste.

Python
Kopiuj
1
2
3
4
5
for liczba in range(1, 21):
    if liczba % 2 == 0:
        print(liczba, "– parzysta")
    else:
        print(liczba, "– nieparzysta")

2. Liczenie do momentu

Poproś użytkownika o liczbę i zlicz od 1 do tej liczby. Jeśli liczba przekroczy 100, zatrzymaj pętlę.

Python
Kopiuj
1
2
3
4
5
6
7
8
9
cel = int(input("Podaj liczbę: "))
licznik = 1

while licznik <= cel:
    print(licznik)
    if licznik == 100:
        print("Za dużo! Przerywam.")
        break
        licznik += 1

3. Hasło dostępu

Utwórz prosty system, który pyta o hasło i pozwala na trzy próby.

Python
Kopiuj
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
haslo = "python123"
proby = 0

while proby < 3:
    wpis = input("Podaj hasło: ")
    if wpis == haslo:
        print("Dostęp przyznany.")
        break
    else:
        print("Błędne hasło.")
        proby += 1
else:
    print("Zbyt wiele prób. Dostęp zablokowany.")

Dzięki zrozumieniu pętli i warunków potrafisz już pisać reaktywne i logiczne programy. Od teraz Twój kod nie tylko wykonuje zadania, ale też podejmuje decyzje i reaguje na dane. To pierwszy krok do prawdziwej automatyzacji i inteligentnych aplikacji.

Podsumowanie

• Poznałeś instrukcje warunkowe (if, elif, else) i sposoby łączenia warunków.
• Opanowałeś pętle for i while oraz sterowanie przebiegiem (break, continue).
• Wiesz, jak unikać typowych błędów (wcięcia, nieskończone pętle, = vs ==).
• Potrafisz zastosować pętle i warunki w krótkich, praktycznych ćwiczeniach.

Następny krok: kolekcje i iteracja (listy, słowniki, zbiory) oraz wyrażenia listowe.